صنعت موشكی جمهوری اسلامی ایران امروز به یكی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت راهبردی كشور تبدیل شده است؛ صنعتی كه مسیر خود را در شرایط دشوار جنگ تحمیلی و با تكیه بر امكانات محدود آغاز كرد و به‌تدریج با عبور از وابستگی خارجی، به ظرفیت بومی طراحی، توسعه و تولید سامانه‌های موشكی دست یافت.
بر اساس اظهارات سردار علی بلالی، مشاور فرمانده نیروی هوافضای سپاه، عمق بومی‌سازی در این صنعت به اندازه‌ای است كه فرآیند ساخت و تولید موشك در ایران حتی از تولید فرش ایرانی نیز بومی‌تر شده است؛ تعبیری كه بیانگر میزان اتكای این صنعت به دانش متخصصان، منابع اولیه و زیرساخت‌های داخلی است.
از وابستگی تسلیحاتی تا شكل‌گیری قدرت مستقل موشكی
ریشه‌های قدرت موشكی ایران به دوران دفاع مقدس بازمی‌گردد؛ زمانی كه حملات موشكی و هوایی رژیم بعث عراق علیه شهرها و مناطق مسكونی، ضرورت ایجاد توان بازدارندگی مستقل را به یكی از اولویت‌های دفاعی كشور تبدیل كرد.
در آن مقطع، شهید حسن طهرانی‌مقدم با درك اهمیت راهبردی این موضوع، نقش محوری در شكل‌گیری یگان موشكی سپاه ایفا كرد. نخستین گام‌ها با آموزش نیروهای ایرانی و استفاده از تعدادی سامانه و موشك خارجی برداشته شد، اما تجربه وابستگی به تجهیزات وارداتی، ضرورت دستیابی به دانش مستقل طراحی و تولید را بیش از پیش آشكار ساخت.
در واقع، راهبردی كه در آن دوران شكل گرفت، فراتر از تأمین چند سامانه تسلیحاتی بود؛ هدف، ایجاد ظرفیتی پایدار برای تأمین نیازهای دفاعی كشور بدون وابستگی به تصمیم و اراده قدرت‌های خارجی بود.
تحریم‌ها؛ عاملی برای تقویت توان داخلی
یكی از مهم‌ترین ویژگی‌های مسیر توسعه صنعت موشكی ایران، حركت در شرایط تحریم و محدودیت‌های گسترده خارجی بوده است. قطع همكاری برخی كشورها و دشواری دسترسی به تجهیزات و فناوری‌های مورد نیاز، نتوانست روند توسعه این صنعت را متوقف كند.
تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد كه ایران به‌تدریج از جایگاه بهره‌بردار سامانه‌های خارجی فاصله گرفته و به توان طراحی و تولید مستقل دست یافته است. امروز نیز به گفته سردار بلالی، زنجیره تأمین و تولید موشك در كشور بر ظرفیت‌های داخلی استوار است و مواد اولیه مورد نیاز برای تولید سوخت‌های مختلف نیز از منابع داخلی تأمین و فرآوری می‌شود.
این سطح از خودكفایی، صرفاً یك دستاورد صنعتی نیست؛ بلكه در معادلات امنیتی و دفاعی، به معنای كاهش آسیب‌پذیری كشور در برابر تحریم، فشار سیاسی و محدودیت‌های بین‌المللی است.
تبدیل تجربه جنگ به سرمایه راهبردی
توسعه صنعت موشكی ایران در طول سال‌های گذشته، مسیری تدریجی و مبتنی بر انباشت تجربه، دانش و ظرفیت‌های صنعتی بوده است. این روند از استفاده از سامانه‌های وارداتی آغاز شد و به‌تدریج به توسعه فناوری‌های بومی و طراحی نسل‌های جدید موشكی رسید.
بر اساس اظهارات این مقام نظامی، افزایش برد و دقت موشك‌ها از جمله شاخص‌های این تحول بوده است؛ به‌گونه‌ای كه ایران از سامانه‌های اولیه با برد حدود 300 كیلومتر، به طراحی و تولید نمونه‌هایی با بردهای بالاتر، از جمله 500، 1150 و 2000 كیلومتر دست یافته است.
همچنین توسعه موشك‌های نقطه‌زن و سامانه‌های تخصصی، نشان‌دهنده تغییر رویكرد صنعت موشكی كشور از تأمین نیازهای اولیه دفاعی به ایجاد مجموعه‌ای متنوع از قابلیت‌های راهبردی است.
تنوع تسلیحاتی؛ گسترش ابعاد قدرت بازدارندگی
توان موشكی ایران به سامانه‌های زمین‌به‌زمین محدود نمانده و در سال‌های گذشته، توسعه تسلیحات متناسب با مأموریت‌های مختلف نیز در دستور كار قرار گرفته است.
در این چارچوب، موشك‌های ضدكشتی و سامانه‌های تخصصی مقابله با تجهیزات راداری، از جمله نمونه‌هایی هستند كه در اظهارات سردار بلالی به آن‌ها اشاره شده است. موشك بالستیك ضدكشتی خلیج فارس و خانواده موشك‌های هرمز، از جمله محصولات معرفی‌شده در این حوزه هستند.
گسترش چنین ظرفیت‌هایی نشان می‌دهد كه صنعت موشكی ایران از مرحله الگوبرداری از نمونه‌های خارجی عبور كرده و به سمت طراحی سامانه‌های متناسب با نیازهای دفاعی خود حركت كرده است.
قدرت بازدارندگی؛ دستاورد راهبردی خودكفایی دفاعی
آنچه امروز صنعت موشكی ایران را به یكی از مؤلفه‌های مهم قدرت ملی تبدیل كرده، صرفاً برخورداری از موشك‌های دوربرد یا سامانه‌های متنوع نیست؛ بلكه پشتوانه علمی، صنعتی و انسانی این توانمندی است.
تداوم تولید در شرایط تحریم، برخورداری از منابع اولیه داخلی، تربیت متخصصان بومی و توسعه زیرساخت‌های طراحی و ساخت، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را شكل داده كه امكان استمرار و ارتقای توان دفاعی كشور را فراهم می‌كند.
در چنین شرایطی، تلاش برای القای پایان ظرفیت موشكی ایران یا فروپاشی توان دفاعی كشور، بدون توجه به زیرساخت‌های صنعتی و دانش انباشته‌شده در این حوزه، تصویری ناقص از واقعیت قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ارائه می‌دهد.
میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ میراثی كه از دو سكوی پرتاب و تعدادی موشك وارداتی آغاز شد و به شكل‌گیری صنعتی راهبردی انجامید كه امروز بر پایه دانش و توان داخلی توسعه می‌یابد.
قدرت موشكی ایران را باید فراتر از یك توان تسلیحاتی، نمادی از خوداتكایی راهبردی، استقلال دفاعی و ظرفیت عبور از محدودیت‌های خارجی دانست؛ مؤلفه‌ای كه جایگاه بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران را در معادلات منطقه‌ای تحت تأثیر قرار می‌دهد.
